fragment obrazu Zaloty (1881) Franciszka Ejsmonda
Serdecznie zachęcamy do kontaktu każdą osobę, która posiada jakiekolwiek, nawet szczątkowe, informacje na temat stroju noszonego na ziemi grodziskiej.

Jednym z kluczowych elementów działalności zespołu jest dbałość o folklor i tradycje, co znajduje odzwierciedlenie w planach odtworzenia stroju ludowego z okolic Grodziska Mazowieckiego. Na tym terenie egzemplarze oryginalnych strojów zaczęły wcześnie zanikać z powodu bliskości Warszawy i jej wielkomiejskiej mody. W naszych poszukiwaniach fundamentalne stały się dostępne materiały źródłowe – przede wszystkim malarstwo Franciszka Ejsmonda (tworzącego w drugiej połowie XIX w. w Dąbrówce, 6 km od Grodziska Maz.), opisy w dziełach Oskara Kolberga (prowadzącego badania terenowe w XIX w.) oraz opracowania badaczki polskich strojów ludowych i etnografki Elżbiety Piskorz-Branekovej. Jednocześnie nie ustajemy w poszukiwaniach oryginalnych elementów ubioru z początku XX wieku oraz wszelkich informacji na ich temat.

fragment obrazu Dziewczyna obierająca ziemniaki
(ok. 1886-1893) Franciszka Ejsmonda
fragment obrazu Miłość macierzyńska (1887) Franciszka Ejsmonda

Aktualnie nasz strój, tworzony na podstawie obrazów Ejsmonda, składa się z:

  • koszuli o kroju przyramkowym marszczonym o długości do kolan, wiązanej przy szyi feteczką
  • wełnianej spódnicy z oszewką i troczkami z rozcięciem ułatwiającym jej wkładanie,
  • białego lnianego fartuszka wiązanego wełnianymi troczkami,
  • niebiesko-czerwonych korali,
  • czarnych, skórzanych, sznurowanych trzewików.

Naszym marzeniem jest uzupełnienie stroju o wełniane, pasiaste zapaski, gorsety oraz kraciaste tzw. grube chustki, noszone powszechnie zimą jako okrycie wierzchnie.

Gruba chustka, Archiwum Etnograficzne Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi,
fot. Wł. Pohorecki (źródło: strojeludowe.net)
Typy ludowe z Wilanowa, 1915-16 r. (zbiory
T. Lachowskiego) (źródło: urzecze.pl)

Oprócz malarstwa Ejsmonda w ich tworzeniu chcemy się kierować strojem wilanowskim, który musiał mieć niezaprzeczalny wpływ na wygląd ubioru z okolic Grodziska. W opisach Kolberga strój wilanowski noszony był od Wilanowa po Błonie. Na terenie tym leży właśnie Grodzisk Mazowiecki (dokładniej 12 km od Błonia).

Mimo tego, lokalizacja ta, jest znacznie oddalona od Urzecza, które było źródłem stroju wilanowskiego, dlatego wpływy na wygląd ubioru musiały również wywierać inne okoliczne społeczności. Na przykład na znacznie bliższym terenie jakim jest Żyrardów, widoczne jest już oddziaływanie stroju łowickiego (zdjęcie Kobiety z Żyrardowa).

Kobiety z Żyrardowa (ok. 13 km od Grodziska Maz.)
Opoczynianki ze Smardzewic, Ziemia 1912 r., nr 20, str. 505, fot. St. Lencewicz (źródło: strojeludowe.net)

Innymi strojami, które zapewne wywierały wpływ na to co noszono w okolicach Grodziska był noszony na północnym-zachodzie strój gąbińsko-sannicki, a na południowym-zachodzie strój rawsko-opoczyński. Nie sposób też nie wspomnieć o stroju kołbielskim, występującym po drugiej stronie Wisły, gdzie po roku 1920 dotarła tzw. moda łowicka. Pokazuje to zasięg w jakim stylistyka noszonego ubioru wzajemnie się przenikała.

Łatwo wyodrębnić cechy wspólne dla wszystkich wymienionych wyżej strojów, którymi są właśnie pasiaste spódnice
i zapaski oraz gorsety (sznurowane bądź zapinane na guziki) znajdujące również odzwierciedlenie w malarstwie Ejsmonda.

Serdecznie zachęcamy do kontaktu każdą osobę, która posiada jakiekolwiek, nawet szczątkowe, informacje na temat stroju noszonego na ziemi grodziskiej.


Kobieta w stroju kołbielskim, 1960 r., fot. Bohdan Czarnecki (źródło: strojeludowe.net)