Serdecznie zachęcamy do kontaktu każdą osobę, która posiada jakiekolwiek, nawet szczątkowe, informacje na temat stroju noszonego na ziemi grodziskiej.
Jednym z ważnych elementów działalności Białego Chóru jest odkrywanie i przywracanie lokalnego dziedzictwa kulturowego. Nie tylko pieśni i tradycji śpiewaczych, ale również dawnego stroju mieszkańców ziemi grodziskiej.
Odtworzenie stroju kobiecego z okolic Grodziska Mazowieckiego jest szczególnym wyzwaniem, ponieważ zachowało się niewiele jego oryginalnych egzemplarzy. Bliskość Warszawy i związane z nią przemiany obyczajowe sprawiły, że tradycyjny ubiór na tych terenach stosunkowo wcześnie zaczął zanikać.
Dlatego nasz strój nie jest kopią jednego zachowanego kompletu, lecz rekonstrukcją opartą na kilku grupach źródeł: ikonografii, opisach etnograficznych, opracowaniach badaczy oraz zachowanych oryginalnych elementach ubioru.
Najważniejszym źródłem ikonograficznym są dla nas obrazy Franciszka Ejsmonda, który od 1894 roku związany był z Dąbrówką koło Grodziska Mazowieckiego. W swojej pracowni gromadził wiejskie sprzęty i stroje, wykorzystywane jako wzory i rekwizyty do obrazów przedstawiających życie mieszkańców wsi. Jego twórczość pozwala więc przyjrzeć się szczegółom dawnego ubioru z bezpośredniego sąsiedztwa Grodziska.
Drugim ważnym źródłem są opisy Oskara Kolberga, dokumentującego kulturę Mazowsza w XIX wieku, oraz opracowania Elżbiety Piskorz-Branekovej i wcześniejsze badania nad polskimi strojami ludowymi.
Istotnym kontekstem porównawczym są również stroje sąsiednich regionów, przede wszystkim wilanowski i kołbielski. Materiały związane z badaniami Kolberga wskazują na występowanie tradycji wilanowskiej m.in. w rejonie Błonia i Ołtarzewa, czyli w bezpośrednim sąsiedztwie ziemi grodziskiej. Z kolei podobieństwa do stroju kołbielskiego widoczne są m.in. w formie gorsetu czy układzie pasów na wełnianych tkaninach. Nie traktujemy jednak tych strojów jako bezpośrednich wzorów, lecz jako źródła porównawcze pomagające odtworzyć lokalny ubiór.
Na tej podstawie strój Białego Chóru składa się z:
- lnianej koszuli o kroju przyramkowym, marszczonej, sięgającej do kolan i wiązanej przy szyi feteczką;
- wełnianej spódnicy z oszewką i troczkami;
- białego lnianego fartuszka, wiązanego wełnianymi troczkami;
- niebiesko-czerwonych korali;
- lnianej chustki;
- czarnych, skórzanych, sznurowanych trzewików.
fot. Wł. Pohorecki (źródło: strojeludowe.net)
T. Lachowskiego) (źródło: urzecze.pl)
Rok 2026 przyniósł przełom w naszych poszukiwaniach. Udało się dotrzeć do oryginalnych egzemplarzy strojów z pierwszej połowy XX wieku. (więcej informacji w zakładce strój grodziski). Ich analiza pozwala konfrontować wcześniejsze ustalenia z zachowanymi elementami dawnego ubioru.
W tym samym roku projekt „Odziane w tradycję – rekonstrukcja stroju kobiecego ziemi grodziskiej” otrzymał dofinansowanie w programie EtnoPolska. Dzięki niemu strój został uzupełniony o gorset uszyty przez Celinę Skurę z lnu utkanego w Muzeum Lniarstwa im. Filipa de Girarda w Żyrardowie oraz odziewackę, czyli tzw. grubą chustkę, wykonaną przez pracownię Wełniany Dom.
Jesteśmy również w trakcie pozyskiwania środków na rekonstrukcję pasiastych zapasek i kiecek, które zachowały się ze zbiorów Muzeum PTTK w Grodzisku Mazowieckim.
Strój Białego Chóru, dzięki tym działaniom jest nie tylko kostiumem scenicznym. Jest częścią prowadzonego przez nas procesu odkrywania lokalnej historii: od pieśni, poprzez język i pamięć mieszkańców, aż po tkaninę, krój i sposób noszenia ubioru.
Serdecznie zachęcamy do kontaktu każdą osobę, która posiada jakiekolwiek, nawet szczątkowe, informacje na temat stroju noszonego na ziemi grodziskiej.
(ok. 1886-1893) Franciszka Ejsmonda
