W opracowaniach etnograficznych tereny położone na zachód od Warszawy, obejmujące m.in. dzisiejszy powiat grodziski, doczekały się stosunkowo niewielu wzmianek. Informacje na temat strojów noszonych przez ludność wiejską są bardzo skąpe. Tłumaczy się to bliskością Warszawy i jej silnym wpływem na szybkie zanikanie tradycyjnego ubioru ludowego.

Mimo to priorytetem podczas tworzenia stroju dla Białego Chóru była jego autentyczność. Punktem wyjścia stały się obrazy Franciszka Ejsmonda, malarza tworzącego w okolicach Grodziska Mazowieckiego. To właśnie na ich podstawie opracowano bazowe elementy stroju – koszule, spódnice oraz korale.

Wełniak, okolice Grodziska Mazowieckiego. Dawne zbiory Muzeum PTTK w Grodzisku Mazowieckim.
Wełniak, okolice Grodziska Mazowieckiego. Dawne zbiory Muzeum PTTK w Grodzisku Mazowieckim.
Wełniak, okolice Grodziska Mazowieckiego. Dawne zbiory Muzeum PTTK w Grodzisku Mazowieckim.

Jednak w 2024 roku uzyskałyśmy informację od Justyny Potyńskiej, córki etnografki Elżbiety Potyńskiej, o istniejącym niegdyś zbiorze strojów ludowych z okolic Grodziska Mazowieckiego.

Elżbieta Potyńska, wieloletnia współpracowniczka prof. Anny Kutrzeby-Pojnarowej, przez lata prowadziła badania terenowe w regionie. Gromadziła elementy tradycyjnego ubioru oraz sprzęty gospodarskie z okolicznych wsi, które następnie trafiły do Muzeum Regionalnego PTTK w Grodzisku Mazowieckim. Według relacji jej córki eksponaty te po zamknięciu muzeum zaginęły lub uległy zniszczeniu. (O burzliwej historii siedziby muzeum pisze Marek Cabanowski w książce Mój Grodzisk. s. 111)


Przełom nastąpił na początku 2026 roku, kiedy główny historyk Grodziska Mazowieckiego, Łukasz Nowacki, udostępnił nam fotografię dawnej wystawy, na której znajdowały się bezcenne dla nas elementy zbiorów. Dalsze rozmowy ujawniły, że część tych eksponatów nadal znajduje się w miejskich magazynach. Dzięki życzliwości pana Łukasza uzyskałyśmy do nich dostęp. Od tego momentu mamy nadzieję, że odnalezione zostaną również archiwalne opisy muzealne, które pozwolą nam dokładniej poznać historię zachowanych elementów strojów.

W tym samym czasie, dzięki kontaktom naszej koleżanki z chóru, Wioletty Rafalskiej, uzyskałyśmy możliwość zapoznania się z prywatną kolekcją, w której znajduje się oryginalny wełniak pochodzący z okolic Baranowa???? (powiat grodziski).


Raport tkaniny wełnianej z okolic Grodziska Mazowieckiego. Dawne zbiory Muzeum PTTK w Grodzisku Mazowieckim.
Dawne zbiory Muzeum PTTK w Grodzisku Mazowieckim.
Raport tkaniny wełnianej z okolic Grodziska Mazowieckiego. Dawne zbiory Muzeum PTTK w Grodzisku Mazowieckim.
Fragment zapaski z okolic Grodziska Mazowieckiego. Dawne zbiory Muzeum PTTK w Grodzisku Mazowieckim.

Część odnalezionych strojów była prezentowana w Dworku Adama Chełmońskiego podczas współorganizowanego przez nas festiwalu „Z Tamtej Strony Rzeki”.

Dzięki zgromadzonym źródłom historycznym nasze działania koncentrują się obecnie na pozyskaniu środków na rekonstrukcję stroju grodziskiego. Pragniemy, aby był on możliwie najwierniejszym odtworzeniem lokalnej tradycji i pozwalał nam z dumą reprezentować ziemię, z którą się utożsamiamy. Jednocześnie nie poprzestajemy w dalszych poszukiwaniach zachowanych elementów strojów.

Na ten moment zapraszamy do zapoznania się z dokumentacją zdjęciową ukazującą oryginalność kolorystyki i wzornictwa tradycyjnego stroju z ziemi grodziskiej, który wykazuje wyraźną odrębność od okolicznych bardziej znanych regionów.

Fragment zapaski z okolic Grodziska Mazowieckiego. Dawne zbiory Muzeum PTTK w Grodzisku Mazowieckim.
Fragment zapaski z okolic Grodziska Mazowieckiego. Dawne zbiory Muzeum PTTK w Grodzisku Mazowieckim.
Fragment zapaski z okolic Grodziska Mazowieckiego. Dawne zbiory Muzeum PTTK w Grodzisku Mazowieckim.